خانه » طرح درس » دبیرستان » گفتمان مهدویت-گفتار دوم: القاب حضرت مهدی

گفتمان مهدویت-گفتار دوم: القاب حضرت مهدی


گفتم که روی خوبت از من چرا نهان است؟   گفتا تو خود حجابی، ورنه رخم عیان است

 

گفتم که از که پرسم جانا نشان کویت؟   گفتا نشان چه پرسی آن­کوی بی­نشان است

 

مرحوم ثقۀ­الاسلام نورى در بیان اسماء شریفه امام عصر(عجل الله تعالی  فرجه الشریف)، با استناد به آیات و روایات و کتب آسمانى پیشین و تعبیرات راویان و تاریخ­نگاران تعداد یک­صد و هشتاد و دو اسم و لقب براى حضرت مهدى(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) ذکر می­کند که از آن جمله است: محمّد، احمد، عبدالله، محمود، مهدى، برهان، حجّت، حامد، خلف صالح، داعى، شرید صاحب، غائب، قائم، منتظر و … .

کنیه­ هاى آن حضرت عبارتند از: ابوالقاسم (هم­ کنیه پیامبر( صلی الله علیه وآله))، ابوعبدالله، اباصالح. مرحوم نورى ابوابراهیم، ابوالحسن و ابوتراب را نیز از کنیه­ هاى ایشان شمرده است.

در این­جا به ذکر پاره­اى عناوین و صفات که در ضمن زیارت­هاى مختلفه و ادعیه مربوط به حضرت مهدى(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) مورد تصریح قرار گرفته است، اشاره داریم، با این امید که دقّت و تأمّل در آنها، ما را با شؤون مختلفه آن بزرگوار آشنا ساخته و مقاماتى را که غالباً از لسان معصومین: در ضمن این دعاها و زیارت­ها براى امام دوازدهم(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) بر شمرده شده برای ما روشن­ تر سازد.

برای امام زمان(عجل الله تعالی  فرجه الشریف)  بیش از سیصد لقب ذکر شده که هر یک بر بُعد خاصی از شخصیت و ویژگی‏های اخلاقی و روحی آن حضرت دلالت دارد. از جمله آنهاست: مهدی، منصور، قائم، حجت‏ الله، صاحب‏ الامر، خلف صالح، بقیه‏الله، منتقم، موعود، خاتم‏ الاوصیا، داعی، باسط، ثائر، صاحب‏ الزمان، ولی‏ الله، خلیفه‏الرحمان، برهان، سیّد و منتظر.

قابل ذکر این که، تمام این عناوین و اوصاف به طور خاص در مورد حضرت مهدى(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) وارد گردیده، اگرچه بسیارى از آنها در مورد سایر امامان بزرگوار اسلام: نیز می­تواند مصداق داشته باشد.

۱- مهدی: یکی از مشهورترین نام‏های حضرت است. امام باقر(علیه السلام) درباره دلیل نام‏گذاری آن حضرت به این اسم، می‏فرمایند:«قائم آل محمد(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) را به این دلیل، مهدی می‏ نامند که او، مردم را به آن دسته از اموری که برایشان پوشیده است، هدایت خواهد کرد.» حضرت صادق(علیه السلام)   نیز در این باره می ‏فرمایند:«به آن حضرت، مهدی گفته ‏اند؛ زیرا او مردم را به امری که آن را گم کرده ‏اند، هدایت می‏کند.»

۲- قائم: یکی از القاب حضرت مهدی(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) است، امام رضا(علیه السلام)   در تبیین دلیل این نام‏گذاری، می‏ فرمایند:«حضرت صاحب­ الامر(عجل الله تعالی  فرجه الشریف)را قائم نامیده‏ اند، چون او، به حق، قیام خواهد کرد.» شیخ صدوق نیز در کمال‏ الدین نقل می‏کند که «صقر بن دلف» گفت: روزی از حضرت امام محمد تقی(علیه السلام)   پرسیدم: یابن رسول الله، چرا فرزند امام عسکری(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) را قائم نامیدند؟ آن حضرت فرمودند:«برای این که او اصل امامت را پس از فراموش شدن و روی­گردانی بیشتر مردم از آن، دوباره مطرح خواهد ساخت.»

۳- منتَظَر: از امام جواد(علیه السلام)   روایت شده است که حضرت مهدی(عجل الله تعالی  فرجه الشریف)را منتظَر می‏نامند چون دوران غیبت وی، بسیار طولانی خواهد بود. مخلصان امت با وجود طولانی شدن این دوره، ظهور او را انتظار خواهند کشید، ولی شک ­کنندگان، دچار تردید خواهند شد و او را انکار خواهند کرد.

مرحوم آیت الله سیدمحمدباقر مجتهد سیستانی پدر آیت ­الله العظمی سیدعلی سیستانی  برای آن که به محضر امام زمان(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) شرفیاب شود، چهل جمعه هر هفته در مسجدی از مساجد قم، ختم زیارت عاشورا آغاز می­کند. ایشان می­فرماید: در یکی از جمعه­ های آخر، ناگهان شعاع نوری را مشاهده کردم که از خانه­ای نزدیک آن مسجدی که من در آن مشغول به زیارت عاشورا بودم، می­تابید؛ حال عجیبی به من دست داد، از جای برخاستم و به دنبال آن نور رفتم؛ در زدم، وقتی در را باز کردند، مشاهده کردم حضرت ولی عصر(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) در یک از اتاق ­های آن خانه تشریف دارند و در آن اتاق جنازه­ ای مشاهده کردم که پارچه­ ای سفید به روی آن کشیده بودند؛ وقتی من وارد شدم و اشک­ ریزان سلام کردم، حضرت به من فرمودند: چرا این گونه دنبال من می­گردی و رنج­ها را متحمل می­شوی؟ مثل این سیّد باشید (اشاره به آن جنازه فرمودند)، تا من دنبال شما بیایم. بعد فرمودند: این بانویی است که در دوران بی­ حجابی (رضاخان) هفت سال از خانه بیرون نیامد تا مبادا نامحرم او را ببیند.[۱]

۴- حجۀ­الله: در دسته ‏ای از روایت‏ها و دعاها، امام(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) را حُجّت یا حجّۀ­‏الله نامیده‏ اند. درباره دلیل این نام‏گذاری، نظرهای گوناگونی بیان شده است. از جمله گفته اند: خداوند تبارک و تعالی به وسیله آن حضرت بر بندگانش، اتمام حجّت می‏کند و به همه پرسش‏ها و شبهه ‏های آنان پاسخ می‏دهد. به گونه‏ ای که در سرپیچی از حق، برای هیچ کس، بهانه ‏ای باقی نخواهد ماند. برخی نیز گفته ‏اند: امام زمان(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) حجۀ­الله است؛ به این معنی که حکومت الهی بر همه خلایق، به دست آن حضرت تحقق خواهد یافت.

۵- صاحب الامر: امام مهدی(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) را صاحب­ الامر نیز می‏نامند؛ زیرا آن حضرت، رهبر و پیشوایی است که خداوند تبارک و تعالی، پیروی از ایشان را بر همه بندگان خود، واجب دانسته است. از جمله در قرآن کریم می‏فرماید:«ای کسانی که ایمان آورده ‏اید، از خدا و پیامبرش و صاحبان امر، پیروی کنید.»

۶- خلف صالح: یکی دیگر از القاب امام زمان(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) ، خلف صالح است که این تعبیر در سخنان ائمه اطهار: بیشتر به چشم می خورد. امام صادق(علیه السلام)   در این باره می ‏فرماید:«خلف صالح از فرزندان من است. مهدیِ این امّت اوست. نامش محمد و کنیه ‏اش، ابوالقاسم است که در آخرالزمان، قیام خواهد کرد.»

مراد از خلف، جانشین است. آن حضرت را خلف صالح می‏گویند؛ زیرا جانشین همه انبیا و اوصیای پیشین است و همه علوم، حالت‏ها و ویژگی‏های آنان را در خود گرد آورده است.

۷- بقیّه‏الله: از جمله لقب‏های امام زمان(عجل الله تعالی  فرجه الشریف)، بقیّه‏الله است. درباره نامیده شدن آن حضرت به این لقب، دیدگاه‏ های گوناگون، مطرح شده است؛ برای مثال، گفته ‏اند: این تعبیر، واژه‏ ای جامع و کامل است که شخصیت و عظمت آن حضرت را بیان می‏کند؛ زیرا آن حضرت، وارث آدم و یادگار کسی است که ملائکه بر او سجده کردند و همه موجودات در برابر او سر تسلیم فرود آوردند. هم­چنین گفته ‏اند چون آن حضرت قیام کنند، به کعبه تکیه می‏دهند و نخستین آیه ‏ای که به زبان جاری خواهند ساخت، این است: اگر مؤمن باشید، بقیّه‏الله برای شما از هر چیز دیگر، بهتر است. آن گاه خواهد فرمود:«منم بقیه‏الله و حجت الهی و خلیفه او برای شما». از آن پس، هر کس که به ایشان سلام کند، از عبارت «اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا بَقِیَّهَ‏اللهِ فی اَرْضِهِ» استفاده می‏کند.

۸- منتقم: «منتقِم» از دیگر لقب‏های حضرت مهدی(عجل الله تعالی  فرجه الشریف)است. حضرت رسول اکرم( صلی الله علیه وآله) در این‏ باره فرمودند:«از جمله اوصاف مهدی آل محمّد این است که انتقام مظلومان را از ستم‏گران خواهد گرفت. افزون بر این، خود امام عصر(علیه السلام)   به احمد بن اسحاق نوشتند:«من از دشمنان خداوند، انتقام خواهم گرفت.»

۹- وارث: در بعضی دعاها و سخنان ائمه:، از حضرت مهدی(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) با عنوان وارث یاد شده است. پیامبر اکرم( صلی الله علیه وآله) در خطبه غدیریه می‏فرمایند:«آن حضرت، وارث علوم، کمالات، مقامات و منزلت‏های همه انبیا و اوصیا و پدران بزرگوارش خواهد بود.» به عبارت دیگر، همه آن چه انبیا و اوصیا داشته ‏اند، او یک جا خواهد داشت.

۱۰- موعود: موعود یکی از نام‏های مشهور آن حضرت است که تقریباً در همه ادیان آسمانی به آن معروف است. امام سجاد(علیه السلام)   در تفسیر آیه *وَ ما تُوعَدُون*، دلیل این نام‏گذاری را چنین بیان می‏فرمایند:«مقصود، قیام قائم آل­ محمد(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) است که وعده ظهور او به همه پیامبران و امت‏های گذشته داده شده است.» بنابراین، در زیارت آن حضرت آمده است: سلام بر آن مهدی که خداوند وعده داده است که به واسطه او بین همه مردم، وحدت و یکپارچگی ایجاد کند.

۱۱- خاتم الاوصیا: از جمله لقب‏های حضرت مهدی(عجل الله تعالی  فرجه الشریف)، خاتم‏ الاوصیاست؛ زیرا آن حضرت، آخرین وصی پیامبراکرم( صلی الله علیه وآله) و آخرین امام معصومند که با ظهور خود، نظام عدل اسلامی را در سرتاسر جهان، حاکمیت خواهند بخشید. از خدمت‏گزار امام عسکری(علیه السلام)  نقل شده است که وقتی به حضور حضرت مهدی(عجل الله تعالی  فرجه الشریف)رسیدم، آن حضرت خود را با این تعبیرها به من معرفی کردند:«منم خاتم الاوصیا که خداوند تبارک و تعالی به واسطه من، بلاها و فتنه ‏ها را از خاندان و شیعیانم، برطرف خواهد ساخت.»

۱۲- داعی: در یکی از زیارت‏ها با تعبیر «داعِیَ الله» از امام مهدی(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) یاد شده است: اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا داعِیَ الله. درباره دلیل این نام‏گذاری نقل شده است که آن حضرت از جانب خداوند متعال مأموریت دارند تا مردم را به سوی پروردگارشان فرا خوانند.

۱۳- باسط: یکی از لقب‏های امام زمان(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) باسط است. باسط یعنی کسی که نعمت و برکات را گسترده می‏سازد. در زمان حکومت آن حضرت داد در همه جا گسترده خواهد شد. همه مخلوقات در سایه عدالت آن بزرگوار به آرامش و آسایش دست می‏یابند و از نعمت‏های الهی بهره ‏مند خواهند شد. همچنین احکام حیات‏بخش اسلام در سرتاسر عالم مورد توجه قرار گرفته، زمینه تشکیل حکومت واحد جهانی بر اساس قوانین الهی فراهم خواهد آمد و … .

۱۴- تمام: یکی از لقب‏های آن حضرت «تمام» است. امام مهدی(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) را از آن جهت لقب تمام داده‏ اند که آن حضرت در کمالات اخلاقی، سجایای انسانی، شرافت نسب و خاندان، شوکت و عظمت، رأفت و محبّت و قدرت و سلطنت تام و بی‏ عیب است و احدی از انبیا و اولیا به آن حدّ دست نیافته ‏اند و توفیقی که امام زمان(عجل الله تعالی  فرجه الشریف)  در اجرای احکام الهی پیدا کرده هیچ یک از پیامبران و اوصیا پیدا نکرده است.

۱۵- ناطق: یکی از لقب‏های معروف امام زمان(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) لقب «ناطق» است. در زیارت عاشورا آمده است:«وَ اَنْ یَرْزُقَنی طَلَبَ ثَارِکُمْ مَعَ اِمامٍ هُدیً ظاهِرٍ ناطِقٍ»؛ از خداوند متعال درخواست می‏کنم که توفیق انتقام گرفتن از دشمنان شما را به همراه امام و راهنمای ناطق روزی‏ام کند. لقب ناطق را رسول‏خدا( صلی الله علیه وآله) به حضرت مهدی(عجل الله تعالی  فرجه الشریف)دادند و در حدیثی در معرفی تک‏ تک ائمه اطهار:، بیان فرمودند. این لقب از آن رو به امام عصر(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) داده شده است که ائمه قبلی بر اثر تسلط دشمنان، بسیاری از امور و اسرار را نمی ‏توانستند بیان کنند؛ چون خطرهای فراوانی اساس اسلام را تهدید می‏کرد. اما حضرت مهدی(عجل الله تعالی  فرجه الشریف)  وقتی ظهور کنند از چنان قدرت و عظمتی برخوردار خواهند بود که تمام طاغوت‏ها را سرکوب کرده، همه علوم و معارف را بدون هیچ‏گونه نگرانی بیان، و حکم خداوند را جاری می‏فرمایند.

۱۶- نور آل محمد (عجل الله تعالی  فرجه الشریف): «نور آل محمد» از لقب‏های حضرت مهدی(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) است که ریشه قرآنی دارد. توضیح آن که هر چند نام امام زمان(عجل الله تعالی  فرجه الشریف)در قرآن کریم ذکر نشده است ولی در روایات مربوط به تفسیر آیات، در موارد متعدد برخی از آیات به اعمال و ویژگی‏های آن‏ حضرت تفسیر یا تأویل یا تطبیق شده است؛ به عنوان مثال آیاتی چون *وَالله مُتِمُّ نورِهِ* (خدا نور خودش را کامل خواهد ساخت) یا *اَشْرَقَتِ الاَرْضُ بِنورِ رَبِّها* (زمین به نور پروردگارش روشن می‏گردد) و *یَهْدِی الله بِنورِهِ مَنْ یَشاءُ* (خداوند هر کس را که بخواهد با نور خودش هدایت می‏کند) به ولایت حضرت قائم(عجل الله تعالی  فرجه الشریف) و ظهور و ارشادات آن حضرت تفسیر شده است.

و القابی چون:

وجه ­الله: مظهر جمال و جلال خدا، سمت و سوى الهى که اولیاى حق رو به او دارند.

باب­ الله: دروازه همه معارف الهى، درى که خدا جویان براى ورود به ساحت قدس الهى، قصدش می­کنند.

نورالله: نور خاموشى­ ناپذیر خدا، ظاهر کننده همه معارف و حقایق توحیدى، مایه هدایت ره­جویان.

سلاله النّبوّه: فرزند نبوّت، باقیمانده نسل پیامبران.

عین الحیوه: چشمه زندگى، منبع حیات حقیقى.

صاحب الزمان: اختیار دارِ زمانه، فرمانده کل هستى به اذن حق.

ناموس العصر: نگهدارنده زمان، کیان هستى دوران.

نظام الدین: نظام بخش دین.

یعسوب المتقین: پیشواى متقین.




[۱] شیفتگان، ج ۳، ص ۱۵۸٫

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند *

*