خانه » مقالات » کلاسداری و اردو داری » چگونگی انتقال مفاهیم دینی به کودکان و نوجوانان

چگونگی انتقال مفاهیم دینی به کودکان و نوجوانان

باید توجه داشت که ممکن است برخی از مفاهیم دینی برای کودکان ثقیل و خام باشد. لذا باید آن را مانند شکر در آب حل کنیم و هم چون شربت به فرزندمان بچشانیم.

 

 

برای آشنا ساختن آنان با ائمه اطهار (ع)، از داستان‌های معجزه و کرامات آنها شروع کنیم تا برای نونهالان ما شیرین و جذاب باشد، زیرا آنان در سنی نیستند که از ما استدلال بخواهند. همین روش باید آنها را با فضایل و ارزش‌هایی مانند ایثار، جهاد، کمک به هم نوع و نیز دیگر مفاهیم دینی هم چون نماز، روزه، حجاب، احترام به والدین و معلّم، نظم و انضباط، پاکیزگی و آراستگی، امانت داری، صداقت و…. آشنا کرد.


نکته مهمّ برای ایجاد رابطه با نوجوانان و جوانان این است که مانند پیامبر اکرم (ص) «طبیب دوّار؛  پزشک سیّار» ۱ باشیم و خود به سراغ بیمار برویم. نباید انتظار داشت که جوان به سراغ ما بیاید.


قبل از هر چیز باید اعتماد و علاقه جوانان را به خود جلب کنیم تا به آن چه آموزش می‌دهیم، اقبال داشته باشند. باید زمینه ای فراهم گردد که فرزند به راحتی و با اشتیاق، مشکلات و سؤالات خود را با والدین مطرح کند. اگر آنها نتوانند این وظیفه را به خوبی انجام دهند، جوان برای دریافت پاسخ سؤالات خود به راه‌های نادرست و منابع غیر مطمئن روی آورده و دچار گمراهی و مشکلات روحی و فکری می‌گردد.

 

از مهمترین روشهای انتقال مفاهیم دینی می توان به موارد ذیل اشاره کرد


۱٫ استفاده از کتاب
از جمله روش‌های انتقال مفاهیم دینی، می‌توان به مطالعه کتاب‌های مذهبی، داستان‌های قرآنی، مباحث احکام نوجوانان و شرح زندگی بزرگان و عالمان دینی اشاره کرد.


۲٫ بیان حکمت عبادات
یکی از کارهای همیشگی و تدریجی والدین، بیان علت و حکمت برخی دستوران دینی است. پدر و مادر بایستی با توجه به درک کودک، این کار را با زبانی ساده و شیرین و در فضایی آرام و صمیمی بیان کنند.


۳٫ اهمیّت دادن به سنّ تکلیف
یکی از دیگر از وظایف والدین در حین آغاز سنّ تکلیف فرزندشان، این است که برای او جشن تکلیف برگزار کنند و معنا و فلسفه آن را برای فرزند خود بیان نماید.
یکی از بزرگان دین به نام سید بن طاووس(ره) نه تنها به سالروز مکلّف شدن خود اهمیّت می‌دهد و از آن روز به عنوان بزرگ ترین عید یاد می‌کند، بلکه به فکر می‌افتد تا جشنی برای بالغ شدن فرزند خود ترتیب دهد و از آن روزِ فراموش نشدنی، تجلیل فراوان به عمل آورد.


۴٫ ایجاد انگیزه
توجه داشته باشیم که معمولاً اجتناب نوجوانان از انجام امور دینی، ناشی از نوعی روحیه «راحت طلبی» و «سستی» در آنهاست؛ لذا والدین باید با درنظر گرفتن راه کارهای اصولی، میل به انجام فرایض را در آنها ایجاد کنند. قرآن می‌فرمایدو أمر أهلک بالصلوه و اصطبر علیها؛۲  خانواده ات را به نماز امر کن و بر آن صبر داشته باش.


این وادار کردن، در سال‌های آینده که کودک ما به سنین جوانی می‌رسد، باید جای خود را به مدارا کردن بدهد.


در صورت  روی گردانی فرزندان از نماز و عبادت، به جای بروز حرکت‌های هیجانی و عصبانی، ترتیبی اتّخاذ کنید تا او به ارزش، دلیل و هدف این گونه امور پی ببرد و اهمیّت انس با خالق و مناجات با او را در یابد. این هم راهی را با محبّت، منطق، سعه صدر و حوصله توأم سازید و هیچ گاه فرزندتان را به سبب کوتاهی در انجام عبادات، در حضور دیگران سرزنش نکنید. از طرفی در جهت برقراری رابطه دوستی فرزندتان با نوجوانان هم سنّ و سال که اهل نماز و عبادتند، گام برداشته و با افراد شرافتمند و متدیّن روابط خانوادگی برقرار کنید.


۵٫ تناسب موقعیت زمانی و مکانی
بیان مسائل دینی و وظایف شرعی بایستی متناسب با فهم، درک، موقعیّت و شرایط محیط افراد باشد. حجه الاسلام قرائتی توصیه می‌کند که برای جوان امروزی این حدیث را نخوانید که : «الغیبه أشدّ من الزّنا؛ ۳ گناه غیبت، بیش تر از زناست»، چون او با برداشت ناصحیح، قُبح زنا را نادیده می‌گیرد.

 


طریقه آشنایی با خدا
برای پرداختن به مباحث دینی، باید قبل از هر چیز فرزند خود را با خدا آشنا کرده و اهمیّت ارتباط با او را به وی گوشزد کنیم؛ مثلاً می‌توان برای رفع نیازهای مادی، او را به صفت رزاقیّت خداوند توجّه داد.

 

مرحوم آیت الله شاه آبادی (ره) استاد عرفان حضرت امام خمینی (ره) توصیه می‌کرد که اگر به عنوان مثال، فرزند شما نیاز به کفش دارد، گرچه شما نیاز به کفش دارد، گرچه شما دیر یا زود آن را تهیه خواهید کرد، به فرزند خود بگویید : «عزیزم، بابا باید پول داشته باشد. مگر نمی‌دانی خدا روزی رسان است؟ پس از خدا بخواه زودتر به پدر پول بدهد تا برایت کفش بخرد». این کودک قطعاً دعا خواهد کرد وپدر نیز قطعاً پولی به دست خواهد آورد. پس کفش را از خدا می‌داند و عاشق خدا می‌شود؛ یعنی از همان کوچکی می‌آموزد که پدر فقط واسطه رزق و روزی است. ۴ در این صورت، پدر دست فرزندش را در دست خدا گذاشته است.


روش عقلی
فردی، پسر ۵ ساله خود را نزد امام صادق (ع) آورد و گفت: این بچه مرا کلافه کرده است؛ مدام سؤال می‌کند که خدا را به من نشان بده و من نتوانسته ام جواب او را بدهم. امام (ع) فرمودند: من، به او یاد می‌دهم. سپس بدون آن که کودک متوجه شود، امام (ع) دستور داد مقداری شکر در آب حل کرده و بیاورند. وقتی آن را آوردند، امام رو به کودک کرده وفرمود: بنوش! سپس از او سؤال کرد: چه مزه ای می‌دهد؟ کودک گفت: شیرین است. حضرت فرمود: چرا شیرین است؟ او گفت: حتماً قند یا شکر داخل آن است. امام از کودک خواست که قند یا شکر را در آب نشان دهد. کودک گفت: از مزه اش می‌فهمم.

 

امام (ع) نیز فرمود: آفرین! خدا هم در این عالم حضور دارد و همان لذّت‌هایی که از مشاهده کوه، دشت، طبیعت و بهره مندی از خوردنی‌ها و دیگر زیبایی‌ها می‌بری، بیان گر حضور خالق آنها یعنی خداست که با چشم نمی‌توانی اورا دید. بنابراین همه این نعمت‌ها و لذّت‌ها از جانب خداست؛ همان طور که شیرینی آب لیوان، به سبب وجود شکر است.


روش قلبی
استدلال و راه میان بُر در فهماندن مطالب به فرزندان، «شیوه قلبی» است؛ یقین و باورِ دل، غیر از دانستن و علم و آگاهی است؛ که این باور ؟؟ لحظه ایجاد نمی‌شود و برای دست یابی به آن باید مداومت و استمرار داشت.


فردی از پیامبر (ص) درخواست کرد خدا را به او نشان دهد. حضرت فرمود: استدلال عقل می‌خواهی یا قلبی؟ گفت: عقلی نمی‌خواهم، چون این استدلال را زیاد شنیده ام و آن رابلدم و می‌دانم که «این ساختمان سازنده ای دارد، پس این عالم هم سازنده ای دارد و آن خداست». استدلال قلبی می‌خواهم پیامبر (ص) فرمود: آیا مشکل خود را با کسی بیان کرده ای؟ آن فرد گفت: معمولاً نمی‌گویم.پیامبر (ص) فرمود: وقتی در اوج تنهایی هستی، آیا یک نفر از درون وجودت به تو نمی‌گوید که من کمکت می‌کنم؟ و تو، او را حسّ می‌کنی، ولی نمی‌بینی. آن فرد گفت: آری، من چنین

حسّ و موقعیّتی داشته ام. پیامبر (ص) فرمود: همو ندای خداست.

 


استفاده از موقعیت‌ها
بنابراین بیاییم از موقعیّت‌های به دست آمده برای آموزش دینی و تحکیم باورهای اعتقادی فرزندانمان استفاده کنیم؛ مثلاً هنگام تصادف و حوادث دیگر که به خیر می‌گذرد، به کودک بگوییم: «این امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشّریف) بود که دست ما را گرفت». ولی اغلب از این کار غفلت کرده و کم تر از این شیوه استفاده می‌کنیم.

 

 

پی نوشت ها:

۱٫ بحارالانوار، ج ۳۴، ص ۲۳۹٫

 2. طه، ۱۳۲٫

۳٫ وسائل الشیعه، ج ۱۲، ص ۲۸۰٫

۴٫ عارف کامل، نکات و آموزه هایی ازمرحوم آیت الله العظمی میرزا محمد علی شاه آبادی (ره).

منبع:آداب و آفات تربیت کودک و نوجوان ، شاهرخی، قطبی، سیدمیرزایی

 

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند *

*